واکسن چگونه عمل می کند؟

67

میکروب‌ها در همه جا حضور دارند، در اطراف ما و حتی در درون بدن ما. وقتی فردی که مستعد بیماری است، در معرض میکروب‌­های بیماری‌­زا قرار می‌گیرد، ممکن است بیمار شده و حتی بمیرد.

بدن برای مقابله با پاتوژن­‌ها (میکروب‌های بیماری‌زا) راه­‌های دفاعی زیادی دارد.

پوست، موکوس و مژک‌ها (مو­های میکروسکوپی که با حرکت رو به بیرون مواد خارجی را از ریه‌­ها خارج می‌کنند)، همگی به عنوان اولین سد دفاعی فیزیکی در مقابل میکروب­‌ها عمل کرده و مانع ورود آنها به بدن می‌شوند.

وقتی پاتوژن­‌ها موجب ایجاد عفونت در بدن می‌شوند، سیستم دفاعی بدن یا همان سیستم ایمنی تحریک شده و به پاتوژن‌­ها حمله کرده و آنها را نابود می‌­کند.

واکسن چیست

  • پاسخ طبیعی بدن

  • پاتوژن باکتری، ویروس، انگل و یا قارچی است که در بدن موجب بیماری می‌شود.
  • هر پاتوژن از چند زیرمجموعه تشکیل می‌شود که مختص همان پاتوژن و بیماری که ایجاد می­‌کند، می‌­باشد.
  • به قسمتی از پاتوژن که موجب تولید آنتی‌بادی می‌شود آنتی‌ژن گفته می‌شود.
  • آنتی‌بادی‌های تولید شده در پاسخ به آنتی­ژن‌ها، بخش مهمی از سیستم ایمنی هستند.
  • آنتی‌بادی‌ها مانند سرباز­هایی از بدن در مقابل بیماری دفاع می‌کنند.
  • هر آنتی‌­بادی یا همان سرباز برای شناسایی آنتی­ژن خاصی اختصاص داده شده است.
  • در بدن ما هزاران نوع آنتی‌­بادی وجود دارد.

هر گاه بدن برای اولین بار با آنتی­ژنی مواجه می­‌شود، مدت زمانی طول می­‌کشد تا سیستم ایمنی پاسخ مناسبی به آن بدهد و آنتی‌­بادی مخصوص آن آنتی‌ژن را تولید کند و در این هنگام است که بدن فرد مستعد ابتلا به بیماری است.

به محض این‌که آنتی‌بادی خاص آن آنتی‌ژن تولید شد، به کمک بقیه سیستم ایمنی، بدن تمام آنتی­‌ژن‌ها را نابود کرده و بیماری را متوقف می‌کند.

آنتی‌بادی‌های یک آنتی­‌ژن، عموماً برای مقابله با آنتی‌­ژن‌های بیماری دیگر کارآمد نیستند، مگر آن‌که بسیار شبیه هم باشند.

وقتی بدن آنتی‌­بادی‌های خاص یک آنتی ژن را برای بار اول تولید می‌کند، هم­‌زمان سلول‌های خاطره­ تولید آنتی بادی را نیز تولید می‌­کند، که حتی پس از نابودی آنتی‌­ژن­‌ها در بدن حضور خواهند داشت.

در دفعات بعدی مواجهه با همان آنتی‌ژن، پاسخ ایمنی بدن به آن بسیار سریع­‌تر و موثرتر خواهد بود، چرا که سلول‌های خاطره آماده‌­ی تولید آنتی‌بادی هستند.

این به این معنی است که اگر بدن انسان در آینده در معرض پاتوژن‌­های خطرناک قرار گیرد، سیستم ایمنی او بلافاصله پاسخ لازم را ایجاد و از او محافظت خواهد کرد.

  • واکسن‌­ها چه کمکی می‌­کنند؟

واکسن‌­ها حاوی آنتی‌­ژن‌­های ضعیف شده و یا بخش‌های غیر فعال آنها می‌­باشند که قادرند پاسخ ایمنی بدن را تحریک کنند.

واکسن‌­های جدیدتر به جای آنتی‌­ژن حاوی طرح اولیه آنتی‌ژن هستند.

ولی واکسن‌ها چه حاوی خود آنتی‌­ژن و چه حاوی طرح اولیه‌­ی آن باشند، بدن را برای ساخت آنتی‌­ژن تحریک خواهند کرد.

این واکسن‌ها موجب ایجاد بیماری نخواهند شد، ولی درست مانند زمانی که بدن با یک پاتوژن واقعی مواجه می‌شود، موجب تولید سریع آنتی‌بادی‌ها خواهند شد.

برای تولید آنتی بادی­‌ها با عمر طولانی و همچنین تولید سلول‌های خاطره، برخی واکسن‌ها را باید در دوزهای متوالی هفتگی و ماهانه تجویز کرد.

به این طریق بدن یاد می‌گیرد که هنگام مواجهه با پاتوژن­‌های بیماری‌زا به سرعت آنتی‌بادی مورد نیاز را تولید کند.

واکسن ها چه کمکی می کنند؟

  • ایمنی گله­‌ای

وقتی فردی واکسینه می‌شود، به احتمال خیلی زیاد در مقابل بیماری خاصی ایمنی خواهد داشت، مانند سرطان و ایدز.

در افرادی که حساسیت شدید به واکسن‌­ها دارند، نمی‌­توانند واکسن دریافت کنند.

اگر این افراد با افرادی که واکسینه شده‌­اند، زندگی کنند، ایمنی خواهند داشت.

وقتی بیش‌تر افراد جامعه واکسن دریافت کنند، گردش و انتقال پاتوژن‌­ها در میان آنها بسیار کم می‌شود. هرچه افراد بیش‌تری واکسینه و ایمن شوند، افرادی که قادر به دریافت واکسن نیستند کم‌تر در خطر مواجهه با پاتوژن­‌ها قرار خواهند گرفت.

به این ایمنی، ایمنی گله­‌ای گفته می‌شود.

ایمنی گله­‌ای نه تنها برای افرادی که نمی‌­توانند واکسن دریافت کنند مفید است، بلکه برای افراد مستعد بیماری نیز بسیار کارآمد است.

هیچ واکسنی قادر به ایجاد ایمنی صددرصدی نیست.

همچنین ایمنی گله‌­ای نیز برای افرادی که واکسینه نمی­‌شوند، محافظت کامل ایجاد نمی‌کند. ولی با وجود پدیده‌­ی ایمنی گله‌­ای، این افراد ایمنی قابل قبولی خواهند داشت.

در سالیان متمادی انسان توانسته برای تعدادی بیماری تهدید کننده حیات واکسن تولید کند، مانند: مننژیت، کزاز، سرخک و فلج اطفال.

 

ایمنی گله¬ای

 

 

ایمنی گله¬ای

 

 

  • تاریخچه واکسن فلج اطفال

در اوایل دهه ۱۹۰۰ فلج اطفال شیوع جهانی پیدا کرد و هر سال موجب فلج صدها هزار انسان شد.

در ۱۹۵۰ دو واکسن موثر برای آن تولید شد. ولی در برخی مناطق جهان واکسیناسیون آنقدر رایج نبود که بتواند جلوی گسترش بیماری را بگیرد. مخصوصاً در قاره آفریقا.

در دهه ۱۹۸۰ تلاشی بین‌المللی برای ریشه کنی فلج اطفال آغاز شد. در طول سالیان و دهه‌ها، ایمن­‌سازی‌­های روتین و واکسیناسیون انبوه در تمام کشورها انجام شد.

میلیون‌ها انسان که بیشترشان کودک بودند واکسینه شدند و در آگوست ۲۰۲۰ قاره آفریقا نیز به عنوان قاره‌­ای عاری از فلج اطفال معرفی شد و به سایر کشورهای بدون فلج اطفال پیوست. در این بین فقط در افغانستان و پاکستان هنوز فلج اطفال ریشه‌کن نشده است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.